Bezige bijtjes

Thu, 29 May 2025 00:00:00 +0000

De maand mei is een prachtige maand voor rosse metselbijen. Ik heb (jawel) vier bijenhotels rondom het huis staan; twee in de achtertuin, één in de voortuin en één in de straat, op gemeentegrond. Dat zijn de bijenhotels die ik jaarlijks een onderhoudsbeurt geef, maar in en rond de takkenwal in de achtertuin heb ik ook nog wat nestmogelijkheden waar ik verder weinig naar omkijk. Overigens zijn het niet alleen rosse metselbijen die gebruik maken van bijenhotels, maar het zijn (in mijn geval) vaak wel bezoekers die als eerste zichtbaar zijn.

Een overzicht van de bijenhotels rondom het huis.

Rosse metselbijen, en alle andere metselbijen, gebruiken nestgangen voor hun nageslacht. Dit doen ze doorgaans in natuurlijke materialen, zoals oude rietstengels of andere holle stengels. Maar je kunt ook wat kunstmatige nestmogelijkheden aanbieden. Bamboe is altijd erg geliefd, mits de achterkant dicht is. Verder gebruik ik vaak papieren rietjes met een diameter van 8mm of 6mm. Deze stop ik dan in voorgeboorde gaten in hout, of ik stop ze los in de kast. In alle gevallen is het belangrijk dat de achterkant dicht is, anders gebruiken de bijen ze niet. Het afsluiten doe ik meestal met klei, en als ik ze in een blok hout stop zorg ik dat ik niet door het hout boor, zodat het hout een natuurlijke afsluiting is. De losse rietjes zijn beduidend minder in trek bij de metselbijen, dus ik denk dat ik daar mee ga stoppen. Verder blijkt een diepte van 15 - 20 cm erg succesvol. Vaak worden houtblokken aangeboden waar gaten in geboord zijn, waarbij de gaten vaak nog wat rafelig zijn. Dit zorgt voor versnelde slijtage van de vleugels, waardoor de bij uiteindelijk minder nestcellen kan maken.

Rosse metselbij met slijtage aan de vleugels. Dit kan veroorzaakt worden door ouderdom, maar ook door rafelige nestgangen.

Rosse metselbijen - onmisbare bestuivers

Rosse metselbijen zijn ongekend goede bestuivers en feitelijk onmisbaar in iedere (moes)tuin. Een metselbij is een veel efficiëntere bestuiver dan bijvoorbeeld een honingbij of een hommel. Dat komt omdat metselbijen ‘slordige’ bestuivers zijn; ze landen met hun buik op een bloem, en het stuifmeel blijft aan hun buik plakken. De pollen vliegen dan in het rond. Vervolgens vliegt de bij naar een volgende bloem, en doet hetzelfde. Door deze werkwijze bestuift een metselbij ongeveer 95% van de bloemen waar het op landt. Een honingbij (en ook hommels) verzamelen stuifmeel met hun poten in plaats van hun buik en gaan dus veel preciezer te werk. Hun ‘bestuivingsratio’ is daardoor ongeveer 5%. Vanwege hun werkwijze bestuift één metselbij ongeveer evenveel als honderd honingbijen. Daar staat echter tegenover dat de meeste rosse metselbijen bijen gemiddeld 100 (man) en 121 (vrouw) meter vliegen voor voedsel . Alleen een bijenhotel ophangen heeft dus weinig zin als er niet voldoende voedsel in de vorm van bloemen in de buurt is, dus zorg voor voldoende (vroegbloeiende) bloemen en planten! Dit kunnen uiteraard fruitbomen en -struiken zijn, maar ook stuifmeel van eiken, wilgen en hazelaar wordt gebruikt. En laat vooral de zeer ondergewaarde paardenbloem staan! Dit is één van de meest bezochte plantensoorten door alle bijen .

Hoe een rosse metselbij met stuifmeel haar nestgang betreedt.

De levenscyclus van een rosse metselbij

De levenscyclus van een rosse metselbij (en eigenlijk van de meeste wilde bijen) bestaat uit vijf fasen: één als ei, één als larve, één als pop, één als volwassen bij in cocon en één als uitgevlogen wilde bij, maar voor het gemak begin ik even bij het uitkomen als wilde bij.

Uitkomen als volwassen, wilde bij

Een rosse metselbij kent een relatief korte levenscyclus. De mannetjes komen als eerste tevoorschijn; zij zitten meestal ook voorin de nestgangen. Als de vrouwtjes ook uitkomen, wordt er gepaard en gaan de vrouwtjes aan de slag met het verzamelen van stuifmeel en het bouwen van nestgangen.

Een rosse metselbij kruipt uit haar cocon.

Eileg

In de eilegfase wordt er voedsel (stuifmeel) verzameld van wilde bloemen. Hiervan wordt een broedcel gemaakt, en daarin wordt een eitje gelegd. Dit eitje krijgt een voorraad aan stuifmeel, en er wordt een tussenschot ‘gemetseld’ van een klei-achtige substantie (vandaar de naam metselbij) Na ongeveer twee dagen komt het eitje uit en kan de larve beginnen aan het opeten van het stuifmeel.

De eilegfase in de nestgang

Larve en poppen

Het eitje komt na ongeveer een week uit, soms al na een paar dagen. De larve eet dan het stuifmeel op en doet daar wat langer dan een maand over. Als de larve ontwikkeld is, spint het een cocon. In die cocon verpopt de larve zich vervolgens tot een volwassen bij.

Foto’s volgen, op het moment van schrijven zijn de larven nog niet ver ontwikkeld

Cocon

De cocon overwintert en in het volgende voorjaar knaagt de bij zich uit zijn cocon. De cirkel is daarmee weer rond, en de rest van de natuur kan weer profiteren van het werk van de metselbij.

De uiteindelijke cocons in een bijenhotel

Geschikte planten en bomen voor rosse metselbijen

Alle solitaire wilde bijen zijn goede bestuivers, maar ze maken niet allemaal gebruik van een bijenhotel. Veel bijen maken hun nest bijvoorbeeld in de grond. Er zijn maar een paar bijen die van nature hun nestgangen maken in holle stengels, en daar is de rosse metselbij er één van. Heb je een fruitboom- of struik in je (moes)tuin staan, dan helpt het om in de omgeving nog meer planten te hebben staan waar een rosse metselbij wat aan heeft. Dat kan voor stuifmeel zijn, maar rosse metselbijen zijn weinig kieskeurig wat betreft stuifmeelplanten (en bomen). Ze hebben echter ook nectar nodig voor de energie, en daar zijn onderstaande planten erg geschikt voor. Overigens; niet alle planten zijn inheems. Kun en wil je inheemse planten kiezen, dan profiteren andere insecten ook mee! Maar wat je ook kiest, kies altijd voor biologisch. Als er bestrijdingsmiddelen op de plant zitten, dan doe je vaak - onbedoeld - meer kwaad dan goed.

Plant/boom	Bloeimaanden	Nectar en/of stuifmeel
Paardenbloem	April - mei	Beiden
Rododendron	April - juni	Nectar
Blauwe druifjes	Maart - mei	Nectar
Hondsdraf	April - juni	Beiden
Mahonie	Maart - april	Nectar
Berberis	Mei - juni	Nectar
Judaspenning	April -juni	Nectar
Sierappel	April - mei	Nectar
Sierkers	Maart - mei	Nectar
Smeerwortel	April - mei	Beiden

Extra info

In Deze PDF (klik) staat alle informatie die je nodig hebt over rosse metselbijen.
Iets meer inspiratie over bijenplanten kun je onder andere hier (klik) vinden, en de Bijenstichting heeft mooie zaai- en planttips (klik) .
In onderstaand filmpje vind je een mooie weergave van de levenscyclus van de rosse metselbij.

Insecten on Bart van de Riet