Vogels on Bart van de Riet

Nestkast voor een boomkruiper

Tue, 22 Oct 2024 00:00:00 +0000

Vier jaar lang had ik een nestkast voor boomkruipers in de eikenboom naast ons huis gehangen. In één van die vier jaar heeft er een boomkruiper in gebroed; de rest van de jaren werd het nestkastje gebruikt als slaapplek. Ook door koolmezen, overigens. Het was zo’n model als die je ook bij Vogelbescherming Nederland kunt kopen, alleen had ik hem precies andersom gemaakt. Deze nestkast loopt vanaf de bovenkant steeds smaller naar beneden; mijn nestkast was small van boven, en breed van onder.

Maar goed, de laatste jaren merkte ik dus weinig activiteit op. Daarom besloot ik de nestkast op een andere plek te hangen, want de boomkruipers leken sowieso liever bij ons onder de dakpannen te nestelen, wat overigens ook een erg geschikte plek blijkt voor boomkruipers. Toevallig was de nestkast net wat kuren aan het vertonen en hing ‘ie los van de boom, dus ik moest hem of verplaatsen, of een nieuwe maken.

Ik ben na gaan denken over een mogelijk nieuw ontwerp en ben dus eens gaan onderzoeken wat de ’natuurlijke’ nestplekken van boomkruipers zijn. Blijkbaar is onder een dakpan al ’natuurlijk’, want die kiezen ze zelf uit; het is geen bewust nestaanbod vanuit mensen. Maar hoe doet een boomkruiper in het bos dat? Natuurlijke broedplaatsen van boomkruipers zijn holtes van bomen, maar ook achter loszittend schors is een geliefde plek. Een boomkruiper blijkt niet veel ruimte nodig te hebben.

Een illustratie van een natuurlijke nestplaats van boomkruipers, achter boomschors.

Nu zijn er in de vorige winter bij ons in de straat bomen gekapt en heb ik van de werklui een paar stammetjes gekregen om wat plankjes uit te zagen. Ik had nog wat over, en kwam op het idee om er een nestkast voor boomkruipers uit te hakken; van de achterkant kan de nestkast dan gewoon open zijn en tegen het schors aan gezet worden. De boomkruipers zouden dan vanaf de zijkant de kast in kunnen. Een perfecte nabootsing is het niet, maar het maakt wel gebruik zowel het schors als het hout van een boomstam.

De boomstam verzagen. Dit moet uiteindelijk de nestkast, of beter gezegd de neststam, worden.

Nu het stammetje op maat gezaagd is, moet er nestruimte komen voor de boomkruipers. De diameter is ongeveer 12 centimeter. Dat is niet veel als je nog voldoende houtdikte over wilt houden, maar zoals gezegd is een achterkant niet nodig, want de nestkast komt direct tegen het schors aan. De boomkruipers zullen dit prima vinden, en misschien is het zelfs wel een unique selling point. ;) De ruimte is vrij eenvoudig te maken door wat verticale zaagsnedes te maken, en die met een hakbeitel één voor één uit te hakken.

Om de nestholte te maken kan een combinatie van zagen en beitelen gebruikt worden.

Er is nu een ruimte van ongeveer 8x8 centimeter gecreëerd, maar dit mag nog wel iets meer zijn. 8x8 lijkt me wel erg klein (al moet ik zeggen; als je ook achter boomschors broedt, zul je vast genoeg hebben aan 8x8). Ik ga hem nu met de guts te lijf en maak het interieur wat ronder, om de ruimte efficiënter te benutten.

Door te gutsen kun je een natuurlijke ronding in de stam maken.

Volgens mij ben ik er nu al bijna. De opening voor de boomkruipers snij ik er met dezelfde guts uit. Ook hier geldt: het zijn kleine vogels, dus als je de opening zo klein mogelijk kunt houden maak je het alleen maar veiliger voor de boomkruipers. En uiteraard moet er nog een deksel op; die zaag ik van het overgebleven stuk stam en monteer ik met scharniertjes aan de bovenkant van de stam. Dat maakt het schoonmaken straks makkelijker. Uiteindelijk kan de deksel vastgezet worden door een dun stukje ijzer aan de stam te zetten, en over de deksel heen te vouwen. Zo kunnen andere dieren, zoals eksters en eekhoorns, de deksel niet open krijgen.

Zonder opening is de nestkast vrij nutteloos, en er moet natuurlijk een deksel op.

En uiteindelijk moet de nestkast natuurlijk aan een boom gemonteerd worden! Ik zou een vrij lange schroef nodig hebben om helemaal door de stam heen te boren, en dan moet ie ook nog een flink eind de boom in. Het is efficiënter om met een houtboor van 10mm de juiste diepte te bepalen en op die diepte uit te boren. Met een lange schroefbit kun ik dan uiteindelijk de nestkast vastboren in de boom, zonder daar een lange schroef voor nodig te hebben.

De boorgaten en het uiteindelijke resultaat.

Hij moet natuurlijk ook nog opgehangen worden. Ik had alleen aan de onderkant een gat geboord waar een schroef doorheen kan, maar montage aan enkel de onderkant biedt waarschijnlijk niet onvoldoende houvast, al moet ik zeggen dat het behoorlijk stevig aanvoelde. Ik heb aan de linkerkant van de nestkast nog een metalen strip aan zowel de nestkast als de boomstam gemonteerd, en hij zit nu lekker stevig vast. Deze metalen strip is ook te zien op de laatste foto, aan de linkerkant van de nestkast. De kast hangt in een eik, niet ver onder het bladerdek. Omdat de zon dan al redelijk snel vrij hoog staat, biedt dit voldoende schaduw tijdens de middagzon, maar krijgt de nestkast nog wel wat ochtendzon om op te warmen na een frisse nacht. De invliegopening is gericht op het oosten, maar ik denk dat het bij zulke kasten niet zo heel veel uit maakt.

Hieronder een paar foto’s van het resultaat. Ziet er best leuk uit, en we hebben er zicht op vanuit ons raam. Als we op de fiets thuis komen, kunnen we er altijd een blik op werpen. Aangezien het najaar op het punt van beginnen staat, gaan de boomkruipers deze nestkast ongetwijfeld tegenkomen voordat het voorjaar aanbreekt. Ik ben benieuwd!

Nestkasten schoonmaken

Wed, 16 Oct 2024 00:00:00 +0000

Nestkasten zijn een goede manier om mijn hobbies te combineren; ik mag graag vogels kijken en graag hout bewerken. Een nestkast kan heel eenvoudig of heel ingewikkeld gemaakt worden, en het enige wat je er voor nodig hebt zijn wat reststukken hout, wat schroeven en boortjes. Daarom heb ik een hele hoop nestkasten in en rondom het huis opgehangen.

Een paar van de nestkasten die ik in de wijk heb opgehangen, op rustige en beschaduwde plekken.

Met veel nestkasten komt in mijn visie ook wat meer verantwoordelijkheid. Het is namelijk wel belangrijk om een nestkast schoon te maken en daarbij maakt het niet uit of er spreeuwen, koolmezen, pimpelmezen of misschien zelfs gekraagde roodstaarten in zitten. Ze hebben allemaal geen belang bij een vieze nestkast, die dienst doen als broeinest voor parasieten, teken, bloedzuigers en ander voor vogels nadelig gespuis. Een nestkast schoonmaken is een kleine moeite, en als je de tijd neemt om te kijken wat er nu eigenlijk in zit dan kun je je ook verwonderen over de prachtige bouwwerken.

De inhoud van nestkasten alleen al is het bestuderen waard

Veel nestkasten, veel schoonmaakwerk

Als je maar één nestkastje rondom je huis hebt hangen, ben je zo klaar. De meeste commerciële nestkasten zijn eenvoudig te openen, dus zet er een ladder tegenaan en haal het oude spul er uit. Eventueel kun je er wat heet water doorheen halen om het ergste spul te doden. In mijn geval is dat vaak niet praktisch omdat het wat ingewikkeld is om met kokend water langs alle nestkasten te gaan. Mijn ervaring is dat met een stoffertje door de nestkast gaan voldoende is. Je zou kunnen overwegen om een mondkapje op te doen, aangezien er behoorlijk wat fijnstof vrijkomt bij heet schoonvegen.

Het ene nest is schoner dan het andere, vooral spreeuwen (zie de laatste foto) maken er een troep van.

Vogelnest op vogelnest

Zoals gezegd is het najaar een uitstekende tijd om de nestkasten schoon te maken, maar veel zangvogels maken twee of soms zelfs drie nesten per jaar. Als je regelmatig de activiteit rondom het nestkast controleert en weet vanaf wanneer de ouders beginnen met het aanleveren met voer, kun je nagaan wanneer het nest leeg zou moeten zijn. De jongen van pimpelmezen en koolmezen vliegen na ongeveer drie weken uit. Als er geen activiteit rondom de nestkast te zien is, kun je het nestje weghalen en de kast schoonmaken. Je hebt best een redelijke kans dat er dan een tweede nest gemaakt wordt.

Dit jaar hadden we in één van de nestkasten die we aan onze voorgevel hebben hangen een geval waarbij de koolmezen weigerden hierop te wachten. Het tweede paartje (misschien was dit hetzelfde paartje, geen idee) maakte een tweede nest bovenop het oude nest. Dat komt wel voor, maar kan dus een risico zijn. Ik denk wel dat de meeste vogels deze risico’s beter kunnen inschatten dan wij, en ze waren niet lang bezig met de tweede nestbouw. Misschien vonden ze het wel mooi makkelijk; een soort renovatie in plaats van nieuwbouw! En het tweede broedsel is succesvol uitgevlogen, dus de natuur weet het zelf altijd beter. ;)

De nestkast aan onze voorgevel waar twee nesten van koolmezen zijn grootgebracht.

Slaapplekken

Een andere reden om nestkasten schoon te maken, op zijn laatst in het najaar, is dat in de koude herfst- en wintermaanden veel nestkasten gebruikt worden als slaapplek. Ook heb ik wel eens een overwinterende dagpauwoog in één van mijn nestkasten gevonden. Ik vraag me af of die het overleefd heeft; voor de gemiddelde koolmees zou het vast een welkome wintersnack geweest zijn.

De mussenkasten aan tegen onze zijgevel die niet gebruikt worden om in te nestelen, maar wel om in te slapen.

Tegen onze zijgevel hebben we een hoop mussenlofts hangen om de huismus een plekje te geven. Er heeft nog nooit een huismus in gezeten; blijkbaar zitten ze liever onder de dakpannen. Ook hangen ze op het noorden, dus krijgen ze geen lekker ochtendzonnetje. Het zal vast niet meehelpen. Maar er zijn wel ‘gebruikssporen’ van slaapactiviteit in te vinden, dus ze hangen er niet helemaal voor niets!